Dietetykateoretycznie

ŻELAZO W ORGANIŹMIE CZŁOWIEKA

- Żelazo należy do mikroelementów niezbędnych do życia, jest składnikiem czerwonych krwinek.

- Około 75% całej puli żelaza zawartego w organizmie znajduje się w metabolicznie czynnych związkach tj. hemoglobinie, mioglobinie, fransferynie, enzymach; reszta stanowi pulę zapasową jako ferrytyna, hemosyderyna.

- W żywności występuje żelazo w formie hemowej (ze źródeł zwierzęcych) i niehemowej (ze źródeł roślinnych).

- W przewodzie pokarmowym żelazo wchłania się w górnym odcinku jelita cienkiego i musi być w formie zredukowanej jako Fe2+.

- Żelazo pochodzenia zwierzęcego jest już w formie zredukowanej.

- Żelazo pochodzenia roślinnego musi ulec redukcji, by się wchłonęło.

- Do redukcji żelaza niezbędny jest kwas solny w żołądku i witamina C.

- Wchłanianie żelaza utrudniają fityniany, taniny, wapń, szczawiany, fosforany, zasadowe pH i niektóre białka.

- Przyswajanie żelaza z roślin to zaledwie kilka procent, a z produktów zwierzęcych nawet 20%.

- Żelazo w kompleksie białkowym wchłaniane jest przez śluzówkę jelita cienkiego i trafia do komórek, tam następuje uwalnianie i dystrybucja w zależności od potrzeb organizmu.

- Transport żelaza w osoczu krwi zapewnia białko o nazwie transferryna.

- Żelazo wychwytują komórki szpiku kostnego do syntezy hemoglobiny (produkcja krwi), reszta wędruje jako zapas do wątroby, śledziony i szpiku jako ferrytyna.

- Duże nadmiary żelaza występują w postaci hemosyderyny.

- Pobór żelaza z zapasów wymaga obecności enzymów i witaminy C.

- Homeostaza (równowaga) żelaza zależy tylko od jego odpowiedniego wchłaniania; organizm nie posiada mechanizmów łatwo dostosowującym wydalanie tego pierwiastka wg potrzeb organizmu

- zatem pobieranie żelaza z racji pokarmowych zależy nie tylko od jej składu, ale od potrzeb organizmu, co reguluje enzym wątrobowy hepcydyna.

- Nadmiar żelaza jest szkodliwy dla organizmu; dysfunkcja pracy enzymu hepcydyny powoduje nadmierne gromadzenie żelaza w organizmie i wywołuje chorobę tzw. hemochromatozę.

- Średnie wchłanianie żelaza z diety, przy normalnych jego zapasach wynosi 10-15%.

- Źelazo dostarczane z dietą jest potrzebne na wzrost i pokrycie bieżących strat obowiązkowych z moczem, menstruacją, z kałem, ze złuszczającym się naskórkiem i nabłonkiem jelit.

Ustalając dobowe spożycie żelaza należy uwzględnić jego biodostępność ze spożywanej żywności.

- Przy niedostatecznym spożyciu żelaza dochodzi do ujemnego bilansu i zmniejszenia zapasów aż do rozwinięcia niedokrwistości z niedoboru żelaza, co obrazują wyniki badań laboratoryjnych.

- Niedokrwistość z niedoboru żelaza objawia się zmianami w śluzówce, zmniejszenie grubości nabłonka, zmiany zapalne, kępki zanikowe w błonie śluzowe żołądka, zanik brodawek językowych, biegunki.

- Niedobór żelaza to niedotlenienie tkanek, co skutkuje obniżeniem zdolności do wysiłku fizycznego, zaburzenia regulacji temperatury ciała, rozwoju psychomotorycznego i intelektualnego, odczuwania bodźców sensorycznych, zakłócenie snu i obniżenie odporności organizmu.

- Główne źródła żelaza dla populacji polskiej to produkty zbożowe, mięso, wędliny, podroby, ryby, warzywa, ziemniaki, owoce.

- Aby zaspokoić zapotrzebowanie organizmu na żelazo należy odpowiednio zestawić posiłki, udział białka mięśniowego, witaminy C i unikać popijania herbatą.

- W szczególnych przypadkach wskazana jest suplementacja preparatami żelaza.

powrót